Samorządowe Przedszkole Nr 97

Wybiórczość pokarmowa w kontekście rozwoju dziecka

 

 

Temat wybiórczości pokarmowej jest niezwykle ważny w kontekście rozwoju dzieci, zwłaszcza przedszkolnych. Wielu rodziców zna z autopsji to zagadnienie, część na pewno o nim słyszała. Z wybiórczością pokarmową wiąże się wiele ciekawych zagadnień, które pomagają nam lepiej zrozumieć trudności, z którymi mierzą się niejednokrotnie dzieci w ramach szeroko pojętego procesu jedzenia.

Czym jest wybiórczość pokarmowa?

Wybiórczość pokarmowa to inaczej jedzenie wybiórcze/wybredne/selektywne. Jest to stały wzorzec zachowania dziecka, w którym unika określonego jedzenia. Dziecko bardzo często wybiera tylko to, co jest dla niego bezpieczne i łatwe do zjedzenia. To przede wszystkim spożywanie przez dziecko niewystarczającej ilości pożywienia. Jest to dieta bez różnorodności, monotonna, powodująca złe nawyki żywieniowe i niedobory. Taka dieta uniemożliwia prawidłowy rozwój fizyczny, emocjonalny i społeczny. Unikania jedzenia może wyglądać różnie: niejedzenie ze względu na fakturę pokarmu (nietolerowanie np. chrupiących, twardych rzeczy czy papek), wygląd pokarmu (np. kolor, czy kształt), typ pokarmu (dziecko nie je określonych potraw), smak pokarmu (np. unikanie potraw mocno przyprawionych), w skrajnych przypadkach niejedzenie ze względu na inną markę lub producenta pożywienia niż dotychczas. Przy wybiórczości pokarmowej możemy zaobserwować pewne charakterystyczne zachowania między innymi takie jak: opór przed samodzielnym jedzeniem, zbyt długie przeżuwanie i przetrzymywanie jedzenia w ustach, wypluwanie jedzenia czy dławienie się.

Warto wspomnieć o tak zwanej Beżowej/Białej Diecie, która charakteryzuje się spożywaniem przez dziecko określonych produktów o możliwie neutralnych smakach i zapachach, konsystencji, łatwych w obróbce, często gotowych i kupnych takich jak: czysty makaron, białe pieczywo, mleko, herbatniki, frytki.

Należy dodać, że w kontekście niejedzenia funkcjonuje również pojęcie Neofobii pokarmowej. Neofobia pojawia się mniej więcej między 2/3 rokiem życia i może trwać do 6 roku życia. Warto zaznaczyć, że przechodzą przez nią praktycznie wszystkie dzieci w wieku rozwojowym. Charakteryzuje się wybiórczym jedzeniem. Często dziecko ocenia wzrokowo pokarmy i wyklucza z diety te, o zabarwieniu zielonym, czerwonym, gorzkim smaku i produkty o obślizgłej fakturze. Unika produktów z zakresu warzyw, owoców, mięsa, ryb. Neofobia nie wpływa jednakże znacząco na funkcjonowanie dziecka, a przede wszystkim z czasem mija, ustępuje, nie powoduje trudności zdrowotnych. Jest naturalnym etapem rozwoju.

Przyczyny zaburzeń procesów związanych z karmieniem i jedzeniem mogą być różne: organiczne, motoryczne, behawioralne, sensoryczne oraz środowiskowe. Czasami problemy z jedzeniem spowodowane są błędami w kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych lub negatywnymi doświadczeniami dziecka. Trudność powodować może również podłoże motoryczne - aby sprawnie przechodzić przez poszczególne, coraz wyższe poziomy rozwoju funkcji pokarmowych, dziecko będzie przyjmowało tylko takie produkty, które mają konsystencję płynną lub papkowatą i na odwrót. Przeszkody oromotoryczne mogą być spowodowane czynnikami anatomicznymi np. związane z uzębieniem, zbyt krótkim wędzidełkiem podjęzykowym, słabym napięciem mięśniowym w obszarze buzi i języka, nieprawidłową pracą aparatu artykulacyjnego. Dziecko z nadwrażliwością dotykową wnętrza jamy ustnej, czyli z problemem sensorycznym, będzie preferowało wyłącznie produkty płynne, bez grudek, co też ograniczy trening umiejętności motorycznych w obrębie jamy ustnej. Sensoryczne awersje pokarmowe manifestują się niekiedy u dziecka od samego początku (problem z karmieniem piersią, nieprawidłowy wzorzec ssania, niechęć do przyjęcia konkretnej pozycji w trakcie karmienia lub niechęć do bliskości z rodzicem również w trakcie karmienia). Nadwrażliwość można rozpatrywać w kontekście wzroku, smaku, węchu i dotyku. Wiemy, że osoby z nadwrażliwością prezentują silniejsze reakcje na nowe pokarmy (np. obrzydzenie, odruch wymiotny, mają problem z dbaniem o higienę jamy ustnej).

Oznaki, że dziecko może mieć problemy z jedzeniem i nie jest zwykłym niejadkiem:

- jest smutne lub płacze w porze posiłku

- jest przygnębione z powodu jedzenia

- ma niedobory żywieniowe, wzrostu

- ma mało energii

- jest wykluczone/izoluje się z życia społecznego

- z powodu wybiórczości pokarmowej przykuwa nadmierną uwagę lub jest wyśmiewane przez rówieśników.

Dla wdrożenia odpowiedniego procesu terapii dziecka niezwykle istotna jest odpowiednia diagnoza różnicowa. Znalezienie podłoża trudności z jedzeniem ukierunkuje odpowiednie podejście terapeutyczne. Warto rozróżnić czy trudności dziecka to wybiórczość pokarmowa czy neofobia oraz jakie mają podłoże. Wszechstronna diagnoza to nie tylko konsultacja z terapeutą integracji sensorycznej czy logopedą zajmującym się karmieniem (terapeutą karmienia). Oprócz rozszerzania diety, to być może także wizyta u psychologa, fizjoterapeuty, dietetyka i – oczywiście – dokładna dokumentacja medyczna. Ważne są także wyniki testów w kierunku występowania alergii i nietolerancji pokarmowych.

Strategie terapeutyczne, które możemy stosować z dzieckiem:

- oswajamy jedzenie (oglądamy wspólnie bajki, filmy, książeczki o jedzeniu, nazywamy wspólnie produkty),

- pokazujemy, że jedzeniem można się ubrudzić (nie musimy wycierać buzi po każdym kęsie),

- wprowadzamy treningi zapachowe (np. na bazie olejków, ziół),

- wprowadzamy dobre doświadczenia (jemy razem posiłki, bez dystraktorów np. bajek w tle i głośnej muzyki, angażujemy dziecko do przygotowania posiłków, otaczamy się zapachami jedzenia).

- wprowadzamy zabawy jedzeniem (np. malowanie kostkami lodu z barwnikami spożywczymi, malowanie na kartce mrożonymi malinami lub jagodami, przygotowanie razem śmiesznych kanapek, dotykanie jedzenia przez folię, sklejanie ze sobą ugotowanego makaronu itp.),

- modelujemy zachowania żywieniowe – respektujemy odmowę spożycia jakiegoś produktu przez dziecko, zachęcamy je a nie zmuszamy.

 

Źródła:

 

https://forumlogopedy.pl/artykul/wybiorczosc-pokarmowa-w-ujeciu-sensoryczno-motorycznym

• Artykuł „Wybiórczość pokarmowa w ujęciu sensoryczno-motorycznym” Marta Baj Lieder Forum Logopedy NR 20 (Lipiec 2017)

• Artykuł „Arfid Kiedy dziecko nie jest zwykłym niejadkiem” Marta Baj Lieder Magazyn Together (czerwiec 2019)

• Jak pomóc dziecku ze skrajną wybiórczością pokarmową? Przewodnik krok po kroku o przezwyciężaniu wybiórczego jedzenia, awersji pokarmowej i zaburzeń odżywiania, Katja Rowell

 

 

Literatura dla rodziców:

• Za mamusię, za tatusia- sposoby na niejadka, Marta Bąkowska

• Jak karmić dzieci by jadły chętnie i zdrowo, Natalia Wiszniewska

• Karmienie małego dziecka – wieloaspektowość w terapii. Interdyscyplinarne podejście. Wydawnictwo Pestka i Ogryzek (obecnie w formie ebook)

• Karmienie małego dziecka- wyzwania dla rodzica i terapeuty Tom II marzec 2020

 

 

 

 

mgr Paulina Badan

logopeda